กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน

บทเห่เรือ พระนิพนธ์เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร

๏ ปางเสด็จประเวศด้าว	ชลาลัย
ทรงรัตนพิมานไชย	กิ่งแก้ว
พรั่งพร้อมพวกพลไกร	แหนแห่
เรือกระบวนต้นแพร้ว	เพริศพริ้งพายทอง ๚

๏ พระเสด็จโดยแดนชล	ทรงเรือต้นงามเฉิดฉาย
กิ่งแก้วแพร้วพรรณราย	พายอ่อนหยับจับงามงอน
๏ นาวาแน่นเปนขนัด	ล้วนรูปสัตว์แสนยากร
เรือริ้วทิวธงสลอน	สาครลั่นครั่นครื้นฟอง
๏ เรือครุธยุดนาคหิ้ว	ลิ่วลอยมาพาผันผยอง
พลพายกรายพายทอง	ร้องโห่เห่โอ้เห่มา
๏ สรมุขมุขสี่ด้าน	เพียงพิมานผ่านเมฆา
ม่านกรองทองรจนา	หลังคาแดงแย่งมังกร
๏ สมรรถไชยไกรกาบแก้ว	แสงแวววับจับสาคร
เรียบเรียงเคียงคู่จร	ดั่งร่อนฟ้ามาแดนดิน
๏ สุวรรณหงษ์ทรงภู่ห้อย	งามชดช้อยลอยหลังสินธุ์
เพียงหงษ์ทรงพรหมินทร์	ลินลาศเลื่อนเตือนตาชม
​๏ เรือไชยไวว่องวิ่ง	รวดเร็วจริงยิ่งอย่างลม
เสียงเส้าเร้าระดม	ห่มท้ายเยิ่นเดินคู่กัน

ช้าลวะเห่

๏ คชสีห์ทีผาดเผ่น	ดูดังเปนเห็นขบขัน
ราชสีห์ทียืนยัน	คั่นสองคู่ดูยิ่งยง
๏ เรือม้าหน้ามุ่งน้ำ	แล่นเฉื่อยฉ่ำลำระหง
เพียงม้าอาชาทรง	องค์พระพายผายผันผยอง
๏ เรือสิงห์วิ่งเผ่นโผน	โจนตามคลื่นฝืนฝ่าฟอง
ดูยิ่งสิงห์ลำพอง	เปนแถวท่องล่องตามกัน
๏ นาคาหน้าดังเปน	ดูขะเม่นเห็นขบขัน
มังกรถอนพายพัน	ทันแข่งหน้าวาสุกรี
๏ เลียงผาง่าเท้าโผน	เพียงโจนไปในวารี
นาวาหน้าอินทรี	ทีปีกเหมือนเลื่อนลอยโพยม
๏ ดนตรีมี่อึงอล	ก้องกาหลพลแห่โหม
โห่ฮึกครึกครื้นโครม	โสมนัศชื่นรื่นเริงพล
๏ กรีฑาหมู่นาเวศ	จากนคเรศโดยสาชล
เหิมหื่นชื่นกระมล	ยลมัจฉาสารพันมี ฯ มูละเห่ ฯ

​

๏ พิศพรรณปลาว่ายเคล้า	คลึงกัน
ถวิลสุดาดวงจันทร์	แจ่มหน้า
มัศยายังพัวพัน	พิศวาศ
ควรฤพรากน้องช้า	ชวดเคล้าคลึงชม ๚

๏ พิศพรรณปลาว่ายเคล้า	คิดถึงเจ้าเศร้าอารมณ์
มัศยายังรู้ชม	สมสาใจไม่พามา
๏ นวลจันทร์เปนนวลจริง	เจ้างามพริ้งยิ่งนวลปลา
คางเบือนเบือนหน้ามา	ไม่งามเท่าเจ้าเบือนชาย
๏ เพียนทองงามดั่งทอง	ไม่เหมือนน้องห่มตาดพราย
กระแหแหห่างชาย	ดังสายสวาดิคลาศจากสม

๏ แก้มช้ำช้ำใครต้อง	อันแก้มน้องช้ำเพราะชม
ปลาทุกทุกข์อกกรม	เหมือนทุกข์พี่ที่จากนาง

๏ น้ำเงินคือเงินยวง	ขาวพรายช่วงสีสำอาง
ไม่เทียบเปรียบโฉมนาง	งามเรืองเรื่อเนื้อสองสี
๏ ปลากรายว่ายเคียงคู่	เคล้ากันอยู่ดูงามดี
แต่นางห่างเหินพี่	เห็นปลาเคล้าเศร้าใจจร

๏ หางไก่ว่ายแหวกว่าย	หางไก่คล้ายไม่มีหงอน
คิดอนงค์องค์เอวอร	ผมประบ่าอ่าเอี่ยมไร
​๏ ปลาสร้อยลอยล่องชล	ว่ายเวียนวนปนกันไป
เหมือนสร้อยทรงทรามไวย	ไม่เห็นเจ้าเศร้าบวาย
๏ เนื้ออ่อนอ่อนแต่ชื่อ	เนื้อน้องฤๅอ่อนทั้งกาย
ใครต้องข้องจิตรชาย	ไม่วายนึกตรึกตรึงทรวง
๏ ปลาเสือเหลือที่ตา	เลื่อมแหลมกว่าปลาทั้งปวง
เหมือนตาสุดาดวง	ดูแหลมล้ำขำเพราคม
๏ แมลงภู่คู่เคียงว่าย	เห็นคล้ายคล้ายน่าเชยชม
คิดความยามเมื่อสม	สนิทเคล้าเจ้าเอวบาง
๏ หวีเกษเพศชื่อปลา	คิดสุดาอ่าองค์นาง
หวีเกล้าเจ้าสระสาง	เส้นเกษสลวยรวยกลิ่นหอม
๏ ชะแวงแฝงฝั่งแนบ	ชะวาดแอบแปบปนปลอม
เหมือนพี่แนบแอบถนอม	จอมสวาดินาฏบังอร

๏ พิศดูหมู่มัจฉา	ว่ายแหวกมาในสาคร
คนึงนุชสุดสายสมร	มาด้วยพี่จะดีใจ ๚

๏ เรือชายชมมิ่งไม้	มีพรรณ
ริมท่าสาครคันธ์	กลิ่นเกลี้ยง
เพล็ดดอกออกแกมกัน	ชูช่อ
หอมหื่นรื่นรศเพี้ยง	กลิ่นเนื้อนวลนาง ๚

๏ เรือชายชมมิ่งไม้	ริมท่าไสวหลากหลายพรรณ
เพล็ดดอกออกแกมกัน	ส่งกลิ่นเกลี้ยงเพียงกลิ่นสมร
๏ ชมดวงพวงนางแย้ม	บานแสล้มแย้มเกสร
คิดความยามบังอร	แย้มโอษฐยิ้มพริ้มพรายงาม
๏ จำปาหนาแน่นเนื่อง	คลี่กลีบเหลืองเรืองอร่าม
คิดคนึงถึงนงราม	ผิวเหลืองกว่าจำปาทอง
๏ ประยงค์ทรงพวงห้อย	ระย้าย้อยห้อยพวงกรอง
เหมือนอุบะนวลลออง	เจ้าแขวนไว้ให้เรียมชม
๏ พุดจีบกลีบแสล้ม	พิกุลแกมแซมสุกรม
หอมชวยรวยตามลม	เหมือนกลิ่นน้องต้องติดใจ
๏ สาวหยุดพุดทชาด	บานเกลื่อนกลาดดาษดาไป
นึกน้องกรองมาไลย	วางให้พี่ข้างที่นอน
๏ พิกุลบุนนาคบาน	กลิ่นหอมหวานซ่านขจร
แม้นนุชสุดสายสมร	เห็นจะวอนอ้อนพี่ชาย
๏ เต็งแต้วแก้วกาหลง	บานบุษบงส่งกลิ่นอาย
หอมอยู่ไม่รู้หาย	คล้ายกลิ่นผ้าเจ้าตาตรู
​๏ มลิวันพรรณจิกจวง	ดอกเปนพวงร่วงเรณู
หอมมาน่าเอ็นดู	ชูชื่นจิตรคิดวนิดา
๏ ลำดวนหวนหอมตระหลบ	กลิ่นอายอบสบนาสา
นึกถวิลกลิ่นบุหงา	รำไปเจ้าเศร้าถึงนาง
๏ รวยรินกลิ่นรำเพย	คิดพี่เคยเชยกลิ่นปราง
นั่งแนบแอบเอวบาง	ห่อนแหห่างว่างเว้นวัน
๏ ชมดวงพวงมาลี	ศรีเสาวภาคย์หลากหลายพรรณ
วนิดามาด้วยกัน	จะอ้อนพี่ชี้ชมเชย ฯ

๏ รอนรอนสุริยโอ้	อัษฎงคต์
เรื่อยเรื่อยลับเมรุลง	ค่ำแล้ว
รอนรอนจิตรจำนง	นุชพี่ เพียงแม่
เรื่อยเรื่อยเรียมคอยแก้ว	คลับคล้ายเรียมเหลียว ฯ

๏ เรื่อยเรื่อยมารอนรอน	ทิพากรจะตกต่ำ
สนธยาจะใกล้ค่ำ	คำนึงหน้าเจ้าตาตรู
๏ เรื่อยเรื่อยมาเรียงเรียง	นกบินเฉียงไปทั้งหมู่
ตัวเดียวมาพลัดคู่	เหมือนพี่อยู่ผู้เดียวดาย
๏ เห็นฝูงยูงรำฟ้อน	คิดบังอรร่อนรำกราย
สร้อยทองย่องเยื้องชาย	เหมือนสายสวาดินาดนวยจร
๏ สาลิกามาตามคู่	ชมกันอยู่สู่สมสมร
แต่พี่นี้อาวรณ์	ห่อนเห็นเจ้าเศร้าใจครวญ
๏ นางนวลนวลน่ารัก	ไม่นวลภักตร์เหมือนทรามสงวน
แก้วพี่นี้สุดนวล	ดั่งนางฟ้าหน้าใยยอง
๏ นกแก้วแจ้วแจ่มเสียง	จับไม้เรียงเคียงคู่สอง
เหมือนพี่นี้ประคอง	รับขวัญน้องต้องมือเรา

๏ ไก่ฟ้ามาตัวเดียว	เดินท่องเที่ยวเลี้ยวเหลี่ยมเขา
เหมือนพรากจากนงเยาว์	เปล่าใจเปลี่ยวเหลียวหานาง
๏ แขกเต้าเคล้าคู่เคียง	เรียงจับไม้ไซ้ปีกหาง
เรียมคนึงถึงเอวบาง	เคยแนบข้างร้างแรมนาน
​๏ ดุเหว่าเจ่าจับร้อง	สนั่นก้องซ้องเสียงหวาน
ไพเราะเพราะกังวาล	ปานเสียงน้องร้องสั่งชาย
๏ โนรีสีปานชาด	เหมือนช่างฉลาดวามแต้มลาย
ไม่เท่าเจ้าโฉมฉาย	ห่มตาดพรายกรายกรมา
๏ สัตวาน่าเอนดู	คอยหาคู่อยู่เอกา
เหมือนพี่ที่จากมา	ครวญหาเจ้าเศร้าเสียใจ
๏ ปักษีมีหลายพรรณ	บ้างชมกันขันเพรียกไพร
ยิ่งฟังวังเวงใจ	ล้วนหลายหลากมากภาษา ๚

๏ กางกรอุ้มโอบแก้ว	กากี
ปีกกระพือพาศรี	สู่งิ้ว
ฉวยฉาบคาบนาคี	เปนเหยื่อ
หางกระหวัดรัดหิ้ว	สู่ไม้รังเรียง ๚

๏ กางกรอุ้มโอบแก้ว	เจ้างามแพร้วสบสรรพางค์
ปีกปกอกเอวนาง	พลางคลึงเคล้าเต้าจรจรัล
๏ ฉวบฉาบคาบนาคา	เปนภักษาพาผกผัน
หางกระหวัดรึงรัดพัน	ดั้นเมฆามาสิมพลี
๏ ดลสถานพิมานมาศ	เกลียวกลมสวาดินาฎกากี
เหิมหวนยวลกามี	ปรีดาแนบแอบอิงองค์
๏ เริงรื่นชื่นเชยปราง	พลางคลึงเคล้าเต้าบุษบง
กอดเกื้อเนื้อนวลหง	ปลงสวาดิชมสมเสพย์สมร
๏ กากีแน่งน้อยนาฎ	อภิวาทประนมกร
ก้มเกล้ากล่าวชออน	ซอนซบหน้าตาเมียงมัน
๏ ปักษีกรีฑาชม	ภิรมย์เปรมเกษมสันต์
กลมเกลียวเกี้ยวกรพัน	ผันยั่วเย้าเคล้าคลึงชม
๏ สองศุขสองสังวาส	แสนสุดสวาดิสองสู่สม
สองสนิทนิทรารมย์	กลมเกลียวชู้สู่สมสอง
​๏ แย้มยิ้มพริ้มภักตรา	สาภิรมย์สมจิตรปอง
แสนสนุกศุขสมพอง	ในห้องแก้วแพร้วพรรณราย
๏ ลมพัดกลัดเมฆเกลื่อน	ฟ้าลั่นเลื่อนแลบแสงพราย
วลาหกตกโปรยปราย	สายสินธุ์นองท้องธารา
๏ เหราร่าเริงรื่น	ว่ายเคล้าคลื่นหื่นหรรษา
สองสมกลมกรีฑา	เปนผาศุกทุกนิรันดร์ ๚

๏ พี่ชมพี่เชยแล้ว	พลางถาม
เจ้ามิอืออำความ	ไป่พร้อง
เจ้าเอื้อนมิเออขาม	เขินพี่ อยู่ฤๅ
ผินภักตร์มาอย่าข้อง	ขัดแค้นเคืองเลย ๚

๏ พี่ชมพี่เชยพลาง	พี่ถามนางเจ้าไม่อือ
เจ้าเอื้อนอายพี่ฤๅ	พี่ขอถามความจริงนาง
๏ พิศวงทรงรวยรูป	พลางกอดจูบลูบฅอคาง
ฉุดชักสไบบาง	พลางคลึงเคล้าเย้ายวนสม
๏ พิศรูปก็น่ารัก	พิศภักตร์ก็น่าชม
อ้อนแอ้นอรเอวกลม	ชมชวัญน้องต้องตาชาย
๏ ใครเห็นเปนขวัญเนตร	ลืมทุกข์เทวศเจตน์จงหมาย
มาดนุชสุดเสมอกาย	บวายรักสักนาที

๏ โหยหวนครวญใคร่นาง	อกเพียงพ่างล้างชีวี
นั่งนอนห่อนฤๅมี	สิ่งซึ่งศุขทุกเวลา
๏ คิดเคยเชยชมน้อง	ไม่ห่างห้องสองเสนหา
เปนศุขทุกเวลา	มาจากได้ให้อาวรณ์
๏ อกเอ๋ยเคยสังวาศ	กรรมบำราศคลาศคลาสมร
นับเดือนเลื่อนปีจร	ห่อนเห็นแล้วแก้วตาเรียม
๏ พุ่มพวงดวงดอกฟ้า	ในใต้หล้าหาไหนเทียม
โฉมงามทรามเสงี่ยม	เรียมรักเจ้าเท่าดวงใจ ฯ มูละเห่ ๚

๏ รอนรอนสุริยคล้อย	สายัณห์
เรื่อยเรื่อยเรื่อแสงจันทร์	ส่องฟ้า
รอนรอนจิตรกระสัน	เสียวสวาดิ์ แม่เอย
เรื่อยเรื่อยเรียมคอยถ้า	ที่นั้นห่อนเห็น ๚

๏ เรื่อยเรื่อยมารอนรอน	สุริยาจรเข้าสายัณห์
เรื่อรองส่องสีจันทร์	ส่งแสงกล้าน่าพิศวง
๏ ริ่วริ่วจันทร์แจ่มฟ้า	เหมือนภักตราหน้านวลผจง
สูงสวยรวยรูปทรง	ส่งสีเจ้าเท่าสีจันทร์
๏ เอวอ่อนชอ้อนองค์	โฉมอนงค์ทรงสาวสวรรค์
หาไหนไม่เทียมทัน	ขวัญเนตรพี่นี้น่ารัก
๏ ขาวสุดพุดจีบจีน	เจ้ามีสีนพี่มีศักดิ์
ทั้งวังเขาชังนัก	แต่พี่รักเจ้าคนเดียว
๏ นอนนั่งตั้งอาไลย	สายสุดใจไม่แลเหลียว
หวังชมสมกลมเกลียว	ควรฤๅน้องข้องใจเคือง ๚

๏ ขาวสุดพุดซ้อนแซม	เนื้อแอร่มอร่ามเหลือง
โฉมอ่ากว่าทั้งเมือง	หนแห่งใดไม่เหมือนเลย
๏ ได้น้องทองนพมาศ	มาสังวาศพาดชมเชย
ร่วมเรือนเพื่อนพิงเขนย	เคยวิงวอนอ่อนหวานคำ
๏ ฝนตกยกปีกป้อง	ฟ้าร้องต้องเอาตนงำ
ชิดเชื้อเนื้อนวลขำ	อ่อนลมุนอุ่นอกเรียม
​๏ รักนุชสุดสายใจ	ต้องหฤไทยไม่เท่าเทียม
ขอต้องน้องอายเหนียม	เกรียมจิตรเจ้าเฝ้าทุกข์ทน
๏ ฝนตกฝนหากตก	แก้วกับอกอย่าโกรธฝน
ลมพัดรับขวัญบน	แก้วโกมลมานอนเนา
๏ ฝนตกไม่ทั่วฟ้า	เย็นแหล่งหล้าในภูเขา
ไม่เย็นในอกเรา	เพราะเพื่อนเคล้าเจ้าอยู่ไกล
๏ เรียมร่ำน้ำตาตก	อกร้อนรุ่มดังสุมไฟ
แสนคนึงถึงสายใจ	เจ้าไกลสวาดินิราศเรียม ฯ มูละเห่ ๚

๏ เสียงสรวลระรี่นี้	เสียงใด
เสียงนุชพี่ฤๅใคร	ใคร่รู้
เสียงสรวลเสียงทรามไวย	นุชพี่ มาแม่
เสียงบังอรสมรผู้	อื่นนั้นฤๅมี ๚

๏ เสียงสรวลระรี่นี้	เสียงแก้วพี่ฤๅเสียงใคร
เสียงสรวลเสียงทรามไวย	สุดสายใจพี่ตามมา
๏ ลมชวยรวยกลิ่นน้อง	หอมเรื่อยต้องคลองนาสา
เคลือบเคล้นเห็นคล้ายมา	เหลียวหาเจ้าเปล่าวังเวง
๏ ยามสองฆ้องยามย่ำ	ทุกคืนค่ำย่ำอกเอง
เสียงปี่มี่ครวญเครง	เหมือนเรียมคร่ำร่ำครวญนาน
๏ ล่วงสามยามปลายแล้ว	จนไก่แก้วแว่วขันขาน
ม่อยหลับกลับบันดาล	ฝันเห็นน้องต้องติดตา
๏ เพรางายวายเสพย์รศ	แสนกำสรดอดโอชา
อิ่มทุกข์อิ่มชลนา	อิ่มโศกาหน้านองชล
๏ เวรามาทันแล้ว	จึงจำแคล้วแก้วโกมล
ให้แค้นแสนสุดทน	ทุกข์ถึงเจ้าเศร้าเสียดาย
๏ งามทรงวงดั่งวาด	งามมารยาตรนาดกรกราย
งานพริ้มยิ้มแย้มพราย	งามคำหวานลานใจถวิล
๏ แต่เช้าเท่าถึงเย็น	กล้ำกลืนเข็ญเปนอาจิณ
ชายใดในแผ่นดิน	ไม่เหมือนพี่ที่ตรอมใจ ฯ มูละเห่ ๚

๏ เรียมทนทุกข์แต่เช้า	ถึงเย็น
มาสู่ศุขคืนเข็ญ	หม่นไหม้
ชายใดจากสมรเปน	ทุกข์เท่า เรียมเลย
จากคู่วันเดียวได้	ทุกข์ปิ้มปานปี ๚

สวะเห่

๏ เห่แลเรือ เห่ละเห่เห เห่โหวเห่โห เหโหวเห่เห้ เห่เหเห่เหเห่ โอละเห่

๏ สาละวะเห่ โหเห่เห เหเห่ เหเห่เห โอละเห่

๏ ช้าละวะเห่ เหเห่ เห่เหเห่ โอละเห่ เจ้าเอยก็พาย พี่ก็พาย พายเอยลง พายลงให้เต็มพาย โอวโอวเห่

๏ ช้าละวะเห่ โหเห่เห เหเห เหเห่เห โอละเห่ มูละเห่ มูละเหเห่เห้ โอเห้มารา โอเห้เจ้าข้า โอเห้เจ้าข้า มาราไชโย สีเอยไชย สีไชยแก้วเอย ไชยเอยแก้ว ไชยแก้วพ่อเอย โอวโอว ๚